"Lurraldea, tradizioa eta transmisioa" topaketa
Kultura, artisautza, nekazaritza eta artzaintza elkarrizketan, jasangarritasunaren eta jakintzaren transmisioaren alde
Landa munduak bidegurutze bat bizi du gaur egun: nekazariek, artzainek eta landa-komunitateek erronka handiei egin behar diete aurre — klima-aldaketa, despopulazioa, belaunaldi-erreleborik eza, elikadura-subiranotasunaren galera —, eta mendeetan zehar lurraren zaintza eta ekosistemen jasangarritasuna bermatu zuten antzinako jakintza eta egiteko modu asko desagertzeko arriskuan daude.
Egunean zehar, solasaldiak eta eztabaida-mahaia izango ditugu, begiradak gurutzatzeko: lurra eta abereak lantzen dituztenen esperientzia, eta errealitate horiei ahotsa eman eta oroimena bizirik mantentzea bilatzen duten proposamen kultural eta artistikoak.
Etorkizuneko bideak elkarrekin entzuteko, partekatzeko eta ereiteko gonbita, iraganeko sustraietatik abiatuta.
Programa:
08:30-9:00
Harrera eta ongi etorria. Parte hartzaileen harrera.
9:00-9:20
Performancea baserrian: txalaparta. Zurartean txalaparta elkartea.
2012. urtean, Sergio Lamuedrak Zurartean txalaparta elkartea sortu zuen inguruan zuen lan taldearekin. Elkartearen xedea txalapartaren hedapena eta zabalkundea da. Horretarako lehentasunezko ekimena Txalaparta eskola da. Egun eskolak maia ezberdinetako ikasleak ditu eta Donostian zein Zarautzen ematen dira.
Eskolaz aparte, Kontzertu didaktikoak, emanaldi ezberdinak eta tailerrak antolatzen dituzte.
Esku tartean, txalaparta zaleon sagardotegia, zein donostiako txalaparta festa antolatzeko ideia dute.
9:20-9:30
Topakearen aurkezpena
09:30-10:30
“Etorkizuna ereitea: nekazaritzaren eta artzaintzaren indarra”.
Biziola, Eskualdean Ekonomia Sozial Eraldatzailea sustatzeko kooperatiba.
Biziola irabazi asmorik gabeko eta gizarte ekimeneko kooperatiba bat da. Goierri eskualdeko herritarrak, ekonomia sozial eraldatzaileko eragileak eta bestelako erakundeak saretu nahi dituena. Goierri burujabeago, iraunkorrago eta orekatuago baten bidean proiektu zehatzak martxan jartzeko.
Josebe Blanco. Artzaina eta idazlea.
Pikunieta baserriko artzainetako bat naiz. Izugarri maite dut gure lana; besteak beste, mendiak, ardiek eta herriak zentzu guztia ematen diotelako. Arbasoak baserritarrak ditudan arren, artzain izatera, arauaren arabera, berandu heldu banintzen ere, Anarik bere kanta batean dioen bezala, garaiz ailegatu nintzela esango nuke. Harrezkero, ez dut neure burua beste inon ikusten, ardiekin bizitzea dut amets eta opari.
Hala ere, etorkizunak baserritar txikion desagerpenaz hitz egiten dit, zenbaitetan. Izan ere, mendebaldeko lurraldeetan, natura ez ginela erabaki genuenetik, geure burua, eta besteena, arriskuan jartzen dugu egunero-egunero. Gure hozkailuak irekitzea besterik ez dago...
Horregatik naiz artzaina: egunero, geure ardien artileaz etorkizun desiragarriak eta bizigarriak ehuntzen saiatzen garelako.
10:30-11:30
“Lanbide tradizionalak: etorkizun jasangarri baterako sustraiak”.
Itziar de la Granja. Zumitzi Saskigintza, Zegama.
Goerriko bere haurtzaroko udek saskigintzarekin oroitzapenak ekartzen dizkiote, baliabide horrekin izan zituen lehen harremanak. Arte Ederretan lizentziatu zen eta urteekin bere bizitza aldatu egin zen familiarekin Zegaman bizitzen jartzea erabaki zuenean. "Nagusiekin" kontaktuak jakin-minaren hazia hazten hastea ahalbidetu zuen eta horrela Inaxi Urreaga saskigintzari buruzko bere ezagutzak irakasten hasi zitzaion. Falta zitzaion katebegia izan zen... ikertzen hasi zen, eratzen, eta zuntz naturalen mundua eta bere aplikazio ugariak aurkitu zituen. Galtzen ari zen guztia ulertu zuen, baita transmititu behar izatearen erantzukizuna ere; beraz, gaur egun, antzinako ondarea bizirik mantentzeko eta, aldi berean, beste behar batzuk dituzten forma garaikideagoei kutsatzeko antzinako teknikak aplikatzen ahalegintzen da, gure tradizioaren eta kulturaren zatiak berreskuratuz.
Jordi Abella. Ecomuseu de les Valls d’Àneu. PATRIM 4.0.
Jordi Abella i Pons antropologo kulturala da Bartzelonako Unibertsitatean, eta Ecomuseu de les valls d "Àneu erakundeko zuzendaria 1994tik.
Ondare, lurralde eta tokiko garapen gaietan lan egin du, batez ere Pirinioetan, eta Pirinioetako eta Kataluniako ondare etnologikoari buruzko hainbat artikulu argitaratu ditu. Ondarearekin eta lurraldean duen aplikagarritasunarekin lotutako hainbat ikerketatan parte hartu du.
L 'Ecomuseu de les valls d Àneu hainbat sare eta elkartetako kide da, hala nola Kataluniako Generalitateko museoen erregistroan, Kataluniako Ondare Etnologiko eta Immaterialaren Behatokikoan, Kataluniako Etnologia Museoen Sarean edo PATRIM, Pirinioetako Ondare Zentroen Lurralde Lankidetzako Sareko kide. L'Ecomuseu-ren hastapenetatik, tokiko artisautza ikertzen, sustatzen eta aktibatzen lan egin dute, tokiko garapenerako tresna gisa, Pirinioen esparruan.
11:30-12:00
Kafea
12:00-13:00
“Artilea eta artzaintza ondare bizi gisa”
Laurita Siles. Artista, Mutur beltzeko sortzaileetako bat.
@rodcone_corporativo
Laurita Siles Ceballos (Marbella, 1981) artista eta ikertzailea da. Karrantza bailararen eta Algortako Portu Zaharraren artean bizi eta lan egiten du. Joseba Edesa lankidearekin batera, Mutur Beltz sustatzen du, artea, agroekologia eta diseinu garaikidea artelan karrantzarretik abiatuta artikulatzen dituen praktika artistiko gisa ulertutako proiektua. Cum Laude doktorea UPV/EHUn (2017), haren lana lurraldetik eta komunitatetik eraikitzen da, desagertzear dauden lanbideen memoria materiala eta orainaren larrialdi ekologikoa kontuan hartuta. Bere ibilbidea Europa mailan saritu dute ARIA – Agriculture & Rural Inspiration Awards sariarekin, Europako Batzordeak bultzatutako sariekin eta Artisautzako Ekintzailetzaren Sari Nazionalarekin (2024), besteak beste.
Sandra Clivillé. Maduixagorria, artile artisaua.
Sandra Cliville Maduixagorria izenarekin ezagutzen den artisau tailerraren atzean dagoen pertsona da. Artisautzarekin duen harremana ofizialki orain dela 25 urte hasi zen. Artilearen mundura berriz etxean dituen ardien bidez egin zuen. Ile mozte garaian ardiek zuten artilearekin zer egin asmatu ezinik ibiltzetik. Latxaren artileak gaur egun ezagutzen diren beste fibren aurrean, ez du jendearengan baliogarri denaren irudirik eta horrek erabilerarik ez izatera bultzatu du.
13:00-14:15
“Lurra, kultura eta jakituria: lurraldea, sustrai partekatu gisa”.
Mahai-ingurua.
Dinamizatzailea: Onintza Segurola. Kazetaria.
Onintza Segurola Azpeitian jaio zen 1971. Kazetaritza ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta bere lan ibilbide gehiena EITB taldean egin du.
Euskadi Irratian eman zituen lehen urratsak, eta Euskal Telebistako albistegietan eta Gipuzkoako Foru Aldundiko komunikazioan lan egin badu ere, gehien bat Euskadi Irratia izan du lantoki.
Lehen sektorea oso gertutik jarraitu izan du, eta gure baserritarrei ahotsa eman nahian, LANDABERRI saioa gidatu zuen, Jakoba Errekondo eta Pello Zabalarekin batera, programa sortu eta lehen 12 urteetan.
Gaur egun Euskadi Irratiko albistegietan egiten du lan.
Parte-hartzen dute:
Goizane Álvarez. Kultura, Lankidetza, Gazteria eta Kirol Departamentuko Foru Diputatua.
Andrea López Azcona. Cultura y Ciudadanía. Ministerio de cultura.
Andrea López Azcona. Historian lizentziatua, Kultura Ministerioko Autonomia Erkidegoko Kultura Lankidetzarako Zuzendariordetza Nagusiko zerbitzuburua da, eta, bertatik, kulturaren inguruko ikerketa soziologikoak koordinatzen ditu, hala nola, Kulturaren gakoak eta inpaktuak landa-ingurunean. Ukiezinaren balioa edo Kulturaren eta eskubide kulturalen pertzepzio soziala. Aldi berean, “Cultura y Ruralidades” Programan garatzen du bere jarduera, landa-inguruneko politika eta praktika kulturaletan eta udalerri txikietan parte-hartze kulturalaren sustapenean oinarrituta.
Biziola. Goierriko Nekazarien Kooperatiba.
Laurita Siles. Artista, Mutur beltzeko sortzaileetako bat.
Jordi Abella. Ecomuseu de les Valls d’Àneu. PATRIM 4.0.
Programa hau Patrim 4.0 proiektuaren parte da. PATRIM 4.0 % 65 Europar Batasunak kofinantzatu du Interreg VI-A Espainia-Frantzia-Andorra (POCTEFA 2021-2027) programaren bidez. POCTEFAren helburua Espainia-Frantzia-Andorra mugaren integrazio ekonomiko eta soziala indartzea da.