Saskia eta Kizkia

Saskia eta Kizkia

PIEZEN AURKEZPENA

Aurkezten ditugun piezak sagar-biltzeko kizkia eta saskia dira. Bi objektu sinple dira, baina estuki lotuta daude belaunaldiz belaunaldi euskal baserri askotako bizimoduaren parte izan den jarduera batekin: sagarrondoen laborantza eta sagardogintza.

Kizkia tresna luzanga bat da, oro har, zurezko haga batez osatua, eta muturrean metalezko kako edo punta txiki bat du. Bere diseinuak behar zehatz bati erantzuten dio: lurrera eroritako sagarrak azkar eta eroso biltzea, ahalik eta garbien mantentzen saiatuz.

Kizkia

Kizkia. Iturria: Gordailua

Erabiltzeko, kizkiaren muturra sagarrean sartzen da eta, hagatxoari mugimendu txiki bat emanez, fruitua saskian uzten da. Horrela, sagarrak banan-banan bil zitezkeen, etengabe makurtu beharrik gabe eta eskuekin zuzenean ukitu gabe.

Saskiak lan-sistema sinple hau osatzen zuen. Bertan pilatzen ziren bildutako sagarrak, kopuru nahikoa bildu arte. Ondoren, sagastitik baserrira edo sagardoa egiten zen tokira garraiatzen ziren.

Saskia

Saskia. Iturria: Gordailua

SAGARRAREN BILKETA: URTARO BATEKO LANA

Sagarraren bilketa baserriko urteko zikloaren barruan funtsezko lana zen. Udazkena iristearekin batera, lan handiko garaia hasten zen sagastietan, sagardoa egiteko erabiltzen ziren sagarrak behar bezalako heldutasun-puntuan bildu behar baitziren.

Ohiko bilketa-lanak fruituen egoera eta lurraren baldintzak behatzea eskatzen zuen. Garrantzitsua zen eguraldi lehorrarekin lan egitea eta bildutako sagarrekin batera lurra, hostoak edo belarra ez jasotzea. Kizkiak lan hori errazten zuen, fruituak banan-banan biltzeko eta zuzenean saskira eramateko aukera ematen baitzuen.

Behin bilduta, sagarrak ibilbide berri bati ekiten zion: sagastitik baserrira, eta handik dolareara. Igartubeitin, prozesu hori estuki lotuta zegoen etxeko sagardo-dolare handiarekin, baserriaren elementu nagusietako bat baita. Horrela, sagarra zuku bihurtzen zen, eta hartzidura-prozesuaren ondoren, sagardo.

Bilketa garaia elkartzeko eta ospatzeko une ere bihur zitekeen. Familiako eta komunitateko hainbat kideren parte-hartzeari esker, jarduera kolektiboa izaten zen, non lana eta festa estuki lotuta zeuden. Bilketa amaitzean, zenbait lekutan sagarrarekin lotutako dantzekin ospatzen zuten, hala nola Sagar Dantza dantzarekin.

OBJEKTU SINPLE BAT, BELAUNALDIZ BELAUNALDI TRANSMITITUTAKO JAKINTZA

Kizkiak gogorarazten digu ohiko tresnek ez zutela zertan konplexuak izan eraginkorrak izateko. Bere formak esperientziaren bidez eskuratutako eta belaunaldiz belaunaldi transmititutako ezagutza praktiko bati erantzuten dio.

Saskiarekin batera, lan egiteko modu baten berri ematen digu, non keinu bakoitzak bere esanahia zuen: fruta noiz bildu jakitea, zikindu gabe nola egin, saskia nola bete eta garraiatu, eta sagarra sagardo bihurtu arteko prozesuari nola jarraitu.

Gaur egun, mekanizazioak lan horien zati handi bat eraldatu du, eta sagarrak biltzeko moduak ere aldatu egin dira. Hala ere, kizkiak Euskal Herriko sagarraren eta sagardoaren kulturaren ikur ezaguna izaten jarraitzen du. Gipuzkoan oraindik ere ohiko bilketaren zati handi batean erabiltzen da, sagar bakoitza banan-banan jasoz.

ONDORIOAK

Kizkia eta saskia bi objektu xume dira, baserriko egutegiko une garrantzitsu batera hurbiltzeko aukera ematen digutenak: sagar-bilketara.

Objektu horien bidez, tresna bat eta lan egiteko modu bat ezagutzeaz gain, sagarrondoen laborantzarekin, fruituen aprobetxamenduarekin, lanaren antolaketarekin eta sagardoaren elaborazioarekin lotutako jakintza multzo oso bat ezagutu dezakegu.

MusealiaK-en gordetzen diren eguneroko beste objektu batzuekin gertatzen den bezala, haien balioa ez datza soilik eginda dauden materialean edo jatorrizko funtzioan. Benetako interesa berreskuratzen eta bizirik mantentzen laguntzen diguten istorioetan, keinuetan eta jakintzetan dago.

Azken batean, kizkia eta saskia kultura baten lekukotza txikiak dira; kultura horretan, sagastia, baserria eta dolarea lanaren eta bizitzaren ziklo beraren parte ziren.